گواهی حصر وراثت 2

 

هر گاه كسی فوت می كند ، لازم است تكلیف مایملك (تركه) وی و حقوق ورثه و دیگر ذی نفعان درما ترك متوفی وبه منظوراجرای وصیت نامه مشخص شود . لازمه این كار آنست كه ارث بران متوفی مشخص گردند . تشخیص انحصار ورثه در افرادی معین در صلاحیت مراجع قضایی است . بدین ترتیب هر كس كه در تركه متوفی ذی نفع است (مانند : ورثه ، طلبكار ، موصی له و وصی و نیز شخصی كه غیر مستقیم از اثبات وراثت شخص از دیگری منتفع می شود .)حق درخواست گواهی انحصار وراثت متوفی را دارد و می تواند برای اخذ گواهی انحصار وراثت به شعبات دادگاههای عمومی وانقلاب مراجعه و درخواست گواهی نماید . در ماده 360 قانون امور حبسی می خوانیم ؛ [درصورتی كه وارث متوفی یا سایر اشخاص ذی نفع بخواهند تصدیق انحصار وراثت تحصیل كنند ، درخواست نامه كتبی مشتمل برنامه و مشخصات درخواست كننده و متوفی و ورثه و اقامتگاه آنها و نسبت بین متوفی و وارث تنظیم نموده ، به دادگاه تسلیم می نماید] . در این مختصر پس از بررسی چند واژه نحوه اخذ گواهی انحصار وراثت از مرجع قضایی و مدارك لازم را توضیح می دهیم . امیداست این نوشته اندكی از سر در گمی بازماندگان بكاهد .

یكم  بررسی و معنای چند واژه :

ماترك (تركه ): مالی كه با فوت مالك آن و بحكم قانون به وراث تعلق می گیرد .

موصی : (به كسر صاد)كسی را گویند كه طی وصیت تملیكی مال یا منفعتی از مال خود را برای زمان پس از مرگ به دیگری تملیك می كند .

موصی الیه : (به فتح صاد) شخصی راگویندكه به موجب وصیت عهدی ماموراقدام به امری شده است .‌ (معادل وصی)

موصی به : (به فتح صاد) وصیت را موصی به گویند . و آن امری است كه موصی به آن توصیه می كند خواه توصیه به تملیك باشد ، خواه توصیه به تكلیف و انجام دادن كاری .

موصی له (به فتح صاد) شخصی را گویند كه وصیتی به نفع او شده باشد .

مورث : كسی كه مرده و مالی از او مانده باشد .

وصیت : تعیین جانشین برای بعد از فوت و تعیین اموال بعد از مرگ . وصیت به دو قسم ، وصیت تملیكی و وصیت عهدی تقسیم می شود .

وصیت تملیكی : وصیتی است كه به موجب آن كسی عین یا منفعت مالی را از خود برای زمان پس از مرگش بطور مجانی به دیگری تملیك كند .

وصیت عهدی : مامور كردن شخص یا اشخاص در طی وصیت برای انجام كار یا كارها و یا تصرفات معین نسبت به بعد از فوت وصیت كنند .

وصیت نامه : ورقه ای است رسمی یا عادی كه شخص حقیقی قبل از فوت خود در آن ترتیب تصرفات قانونی در دارایی خویش و نگهداری مولی علیه خود را ثبت  كند .

وصیت به ثلث : وصیت موصی (وصیت كننده) به صرف تركه او تا میزان ثلث تركه را اصطلاحاً وصیت به ثلث گویند .

طهارت مولد : یعنی حلال زاده بودن

ارث : دارایی متوفی بعداز كسر واجبات مالی و دیون و ثلث را ارث گویند . به ارث مالیات بر ارث تعلق 
می گیرد .

اقامتگاه : محلی كه شخص در آن سكونت دارد و مركز مهم امور او نیز در آنجاست . اگر محل سكونت شخص غیر از مركز مهم امور او باشد ، مركز امور او اقامتگاه محسوب است .

گواهی انحصار (یاحصر) وراثت : در پی دعوایی كه به موجب آن وراث متوفی از دادگاه تقاضای صدور تصدیقی بر محصور بودن وراث متوفی به عدد و اشخاص (یا شخص) معین ، دادگاه برگه ای صادر می كند كه وراث را معین می كند به این برگه تصدیق یا گواهی انحصار وراثت گویند .

دوم  مرجع صلاحیت دار قضایی برای صدور گواهی انحصار وراثت :

مرجع صلاحیت دار برای صدور گواهی انحصار وراثت دادگاهی است كه آخرین محل سكونت متوفی بوده است . ماده 20 قانون آیین دادرسی مدنی چنین اشعار می دارد : [دعاوی راجع به تركه متوفی اگر چه خواسته ، دین و یا مربوط به وصایای متوفی باشد تا زمانی كه تركه تقسیم نشده در دادگاه محلی اقامه می شود كه آخرین اقامتگاه متوفی در ایران ، آن محل بوده و اگر آخرین اقامتگاه متوفی معلوم نباشد ، رسیدگی به دعاوی یاد شده در صلاحیت دادگاهی است كه آخرین محل سكونت متوفی در ایران ، در حوزه آن بوده است .] بنابراین اگر كسی كه در طول زندگی در شهرهای مختلف اقامت داشته است و آخرین محل (شهر) سكونت او مثلاً شهرستان خرمشهر بوده است . وفوت نماید ، درخواست گواهی انحصار وراثت باید از دادگاه خرمشهر صورت گیرد .

 

سوم  مدارك لازم برای اخذ گواهی انحصار وراثت :

متقاضی برگ حصر وراثت مدارك ذیل را بایستی تهیه نماید و به دفتر دادگاه تسلیم كند .

1-    گواهی فوت متوفی (اصل و فتوكپی مطابق با اصل شده )

2-    گواهی مالیات بر ارث(رسید گواهی مالیاتی )

3-    فتوكپی صفحه اول ورثه یا وراث متوفی

4-    استشهادیه چاپی محضری

5-    فتوكپی‌عقدنامه‌همسردائمی‌متوفی(درصورتی‌كه‌متوفی‌به‌هنگام فوت همسر یا همسرانی داشته است .)

6-    اصل شناسنامه ها و عقدنامه جهت ارائه به دادگاه به همراه دیگر مدارك .

7-    تنظیم دادخواست در یك برگ .

8-    وصیت نامه (درصورت موجود بودن )

توضیحاتی در خصوص مدارك :

یكم  گواهی فوت : پس از فوت متوفی و تأیید پزشكی مربوطه یا قانونی ، مراتب توسط اداره ثبت احوال ثبت و شناسنامه متوفی ابطال و گواهی فوت صادر می گردد بدین ترتیب لازم است پس از فوت ، تاییدیه پزشك را به همراه شناسنامه متوفی به اداره ثبت برد تا ضمن ابطال شناسنامه ، گواهی فوت صادر نماید .

دوم  گواهی مالیات برارث : وارث می بایست پس از فوت متوفی ، لیست كلیه اموال و دارایی های منقول و غیر منقول را به اداره دارایی محل سكونت متوفی ارائه  نماید و رسید آنرا دریافت نموده همراه مدارك دیگر به دفتر دادگاه دهد .

سوم  استشهادیه چاپی محضری : برگ استشهادیه برگه ای است چاپی كه میتوان مجاناً از دفتر دادگاه تحویل گرفت . دراین فرم (كه نمونه آن در این نوشتار نشان داده شده است) بایستی اسامی كلیه وراث بدون قلم خوردگی نوشته و توسط دو نفر از افرادی كه متوفی و وارث را می شناسند امضاء شود و امضاء این دو نفر توسط شخص دیگری در یكی از دفاتر اسناد رسمی تایید و گواهی شود .(بدین ترتیب برگه استشهادیه توسط سه گواه امضاء و تایید می گردد .)

 

 

مقررات مربوط به گواهی :

1-  درموارد ذیل گواه باید از دادن گواهی خوداری كند

الف  درصورتی كه بین‌گواه ویكی ازاصحاب دعوی قرابت‌نسبی یاسببی تادرجه سوم ازطبقه دوم باشد .

ب  در صورتی كه بین گواه و كسی كه گواه به ضرر او داده می شود دعوی مدنی یا جزایی فعلاً مطرح باشد و یا دعوی جزایی سابقاً مطرح بوده و هنوز 5 سال در صورت جنایی بودن و 2 سال در صورت جنحه از صدور حكم قطعی نگذشته باشد .

ج  درصورتی كه بین گواه ویكی از اصحاب دعوی سمت خادم و مخدومی باشد .

2-  حسب ماده 1313 قانون مدنی شهادت اشخاص زیر پذیرفته نمی شود :

-       محكومین به مجازات جنایی .

-       محكمه در حكم جنحه ایی آنان را از حق شهادت دادن در محاكم محروم كرده باشد .

-       اشخصاص ولگرد و كسانی كه تكدی را شغل خود قرار دهند .

-       اشخاص معروف به فساد اخلاق .

-       كسانی كه نفع شخصی در دعوی داشته باشند .

-       شهادت دیوانه در حال دیوانگی .

مجازات گواهی دروغ :

1-   هرشاهدی كه در موضوع تحصیل تصدیق وراثت بر خلاف حقیقت شهادت دهد برای شهادت دروغ تعقیب و به مجازاتی كه برای این جرم مقرر است محكوم خواهد شد .

2-   هركس اعم از شهود و مطلعین و ممیزین و اهل خبر ، درامور حقوقی شهادت دروغ بدهد و یا عامداً برخلاف واقع اظهار عقیده كند كه درحكم محكمه مؤثر گردد ، خواه كتبی ، خواه شفاهی به حبس تأدیبی از یازده روز تا یكسال محكوم می شود و اگر در ازاء شهادت دروغ یا اظهار عقیده بر خلاف واقع وجه یا مالی گرفته باشد علاوه بر مجازات به تأدیه دو برابر آنچه گرفته است محكوم می شود .

خصوصیات شاهد :

-       شاهد باید بالغ ، عاقل ، عادل و با ایمان و حلال زاده باشد .

-       عدالت شاهد باید به یكی از طرق شرعی برای دادگاه احراز شود .

چهارم  تنظیم برگ دادخواست تقاضای صدور گواهی حصر وراثت

-       برگ دادخواست كه فرم مخصوصی است از واحد فروش اوراق و تمبر دادگاه خریداری می شود .

-       در ردیف خواهان مشخصات یكی از وارث (متقاضی) همراه بانشانی محل اقامت اونوشته می شود .

-       در ردیف خوانده مشخصات بقیه وراث نوشته می شود (گرچه نیازی به ذكر اسامی وراث نیست)

-     اگر وكیل یا نماینده قانونی متقاضی است مشخصات وی در ردیف وكیل یا نماینده قانونی نوشته 
می شود والا در این ردیف واژه«اصیل» نوشته می شود .

-       در ردیف تعیین خواسته و بهای آن نوشته شود : تقاضای صدور گواهی حصر وراثت .

-     در ردیف دلایل و منضمات دادخواست دلایل یعنی : گواهی فوت ، گواهی مالیات برارث ، فتوكپی شناسنامه ها ، استشهادیه چاپی محضری ، فتوكپی عقدنامه نام برده شود .

 

 

 

 

 

 

-       در بخش سفید برگ دادخواست كه جای بیان شرح خواسته است متن ذیل نوشته شود :

ریاست محترم دادگاه عمومی و انقلاب شهرستان ...............................................

سلام علیكم

احتراماً ، باستحضار می رساند  : مرحوم .................................................فرزند........................................................... به شماره شناسنامه ................................... متولد ......................................صادره از.................................................... به تاریخ .....................................................در شهر/روستا ....................................................................................... فوت نموده و وراث حین الفوت وی عبارتند از :

1- نام ..............................................نام خانوادگی ....................................... نام پدر..................................................... نام پدر ............................................ تاریخ تولد .............................................. شماره شناسنامه ................................ صادره از ......................................... .                                                                              

2- نام ..............................................نام خانوادگی ....................................... نام پدر..................................................... نام پدر ............................................ تاریخ تولد .............................................. شماره شناسنامه ................................ صادره از ......................................... .                                                                              

     3- نام ..............................................نام خانوادگی ....................................... نام پدر..................................................... 

     نام پدر ............................................ تاریخ تولد .............................................. شماره شناسنامه ................................ 

     صادره از ......................................... .       

به غیر از نامبردگان بالا ورثه دیگری ندارد و دارایی متوفی طبق گواهی مالیات بر ارث پیوست می باشد . لذا تقاضای رسیدگی و صدور گواهی حصر وراثت را دارم .

                                                                                                                                                با تشكر

                                                                                                   نام ونام خانوادگی

                                                                                                   امضا ء

تشریفات رسیدگی و صدور گواهی انحصار وراثت در دادگاه :

-       فرم دادخواست به همراه دیگر مدارك تقدیم دادگاه می شود .

-     دادگاه رسیدگی كننده پس از ملاحظه اسنادو مدارك تقدیمی در صورتی كه بهای تركه بیش از سی میلیون نباشد ، بدون انتشار آگهی به ادله درخواست كننده رسیدگی و در صورت قبول درخواست و در صورت نیاز احضار شهود گواهی حصر وراثت صادر می نماید .

-     در صورتی كه تركه متوفی بیش از سی میلیون ریال باشد . دادگاه درخواست متقاضی را یك نوبت در روزنامه كثیرالانتشار یا محلی آگهی می نماید (هزینه نشر آگهی به عهده متقاضی است .)

-       اگر وراث روستایی باشند آگهی برای یكبار و در یك روز در معابر و اماكن عمومی روستای محل اقامت متوفی الصاق می شود .

-     پس از انقضای یك ماه از تاریخ نشر آگهی در صورتی كه معترض نباشد دادگاه با توجه به ادله و اسناد ابرازی ، گواهی انحصار وراثت مبنی بر تصدیق وراثت ، تعیین تعداد وراث و نسبت آنها را به متوفی صادر می نماید .

-     در صورت اعتراض ، دادگاه جلسه ای جهت رسیدگی به اعتراض معین و به متعرض و متقاضی گواهی اطلاع می دهد . دراین جلسه پس از رسیدگی حكم مقتضی صادر كه ا ین حكم قابل تجدید نظر خواهی است .

بیان چند نكته :

1-    در صورتی كه درزمان فوت نطفه ای منعقد شده باشد ، جنین نیز جزء وراث قرار می گیرد .

2-    در گواهی حصر وراثت به درخواست ورثه سهم الارث هر یك از ورثه معین می شود .

3-    در صورتی كه برای ورثه محجور ، قیم معین نشده باشد ، دادستان می تواند بنام مجحور به درخواست گواهی انحصار وراثت اعتراض نماید .

4-   در كلیه مواردی كه دادستان تشخیص دهد كه متوفی بلاوارث بوده و درخواست اشخاص برای صدور تصدیق بی اساس است می تواند به درخواست گواهی حصر وراثت اعتراض نماید . دادستان حق پژوهش و فرجام نسبت به رای دادگاه را دارد .